Венчур капиталының соңгы популярлыгы - онлайн тиз азык-төлек китерү индустриясе. Getir - 6 еллык Төркия компаниясе, ул глобаль киңәюдә яңа конкурентларын узып китәргә тырыша.
Лондон - Лондон үзәгендәге Uber Eats, Just Eat һәм Deliveroo велосипедлары һәм скутерлары арасында йөрүче яңа кулланучы сезнең шоколад батончыкларына яки бер кружка туңдырмага булган ихтыяҗыгызны шунда ук канәгатьләндерергә вәгъдә бирә: Төркиянең Getir компаниясе азык-төлекләрегезне 10 минут эчендә җибәрәчәген әйтә.
Getir компаниясенең китерү тизлеге якындагы складлар челтәреннән килә, бу компаниянең соңгы вакыттагы гаҗәеп киңәю тизлегенә туры килә. Төркиядә модельне башлап җибәргәннән соң биш ярым ел үткәч, ул быел алты Европа илендә кинәт ачылды, көндәш тапты һәм 2021 елның ахырына кадәр АКШның ким дигәндә өч шәһәрендә, шул исәптән Нью-Йоркта, эшли башлаячак дип көтелә. Алты ай эчендә Getir бу эпидемияне көчәйтү өчен якынча 1 миллиард доллар җыйды.
«Без күбрәк илләргә бару планнарыбызны тизләттек, чөнки без моны эшләмәсәк, башкалар да эшләячәк», - диде Getir компаниясенә нигез салучы Назем Салур (бу сүз төрекчәдән тәрҗемә иткәндә «алып килү» дигәнне аңлата.) «Бу вакытка каршы ярыш».
Саруэр әфәнде үткәннәргә күз салды һәм хаклы иде. Лондонда гына, соңгы бер ел эчендә, биш яңа тиз азык-төлек китерү компаниясе урамга чыкты. Glovo - алты еллык Испания компаниясе, ул рестораннарда туклану һәм азык-төлек белән тәэмин итә. Ул апрель аенда 5 миллиард доллардан артык акча җыйды. Бер ай элек кенә Филадельфиядә урнашкан Gopuff компаниясе инвесторлардан, шул исәптән SoftBank Vision Fundтан 1,5 миллиард доллар күләмендә акча җыйды.
Пандемия вакытында өйләр айлар буе ябык иде, һәм миллионлаган кеше онлайн азык-төлек китерү хезмәтен куллана башлады. Шәраб, кофе, чәчәкләр һәм макарон кебек күп төрле әйберләргә китерү хезмәтен куллану артты. Инвесторлар бу мизгелне кулдан ычкындырмадылар һәм сезгә теләгән һәр нәрсәне тиз генә түгел, ә берничә минут эчендә, балалар подгузнигы, туңдырылган пицца яки бозлы шампан шешәсе булсын, китерә алырлык компанияләргә ярдәм иттеләр.
Тиз азык-төлек китерү - венчур капиталы белән субсидияләнә торган люкс дулкынының киләсе адымы. Бу буын берничә минут эчендә такси хезмәтләренә заказ бирергә, Airbnb аша арзан виллаларда ял итәргә һәм сорау буенча күбрәк күңел ачу тәкъдим итәргә күнеккән.
«Бу байлар өчен генә түгел, байлар, байлар әрәм итә ала», - диде Саруер әфәнде. «Бу арзан бәя», - дип өстәде ул. «Бу үзеңне сыйлауның бик арзан ысулы».
Азык-төлек китерү индустриясенең табышлылыгы бик аз. Ләкин PitchBook мәгълүматлары буенча, бу венчур капиталистларына 2020 елның башыннан бирле онлайн азык-төлек китерүгә якынча 14 миллиард доллар инвестицияләр кертүдән туктамады. Быел гына да Гетир өч финанслау этабын тәмамлады.
Гетир табышлымы? "Юк, юк", - диде Саруер әфәнде. Ул бер-ике елдан соң җәмгыять табышлы була ала, ләкин бу бөтен компания инде табышлы дигәнне аңлатмый, диде.
Азык-төлек технологияләре индустриясен өйрәнүче PitchBook аналитигы Алекс Фредерик әйтүенчә, индустрия блиц киңәю чорын кичерә кебек. (Рейд Хоффман) теләсә нинди конкуренттан алда хезмәт күрсәтү өчен көрәшүче компаниянең глобаль клиентлар базасын сурәтләү өчен булдырылган. Фредерик әфәнде хәзерге вакытта компанияләр арасында зур көндәшлек булуын, ләкин аерманың әллә ни зур түгеллеген өстәде.
Гетирның беренче зур инвесторларының берсе - миллиардер венчур капиталисты һәм Sequoia Capital партнеры Майкл Мориц, ул Google, PayPal һәм Zappos'ка беренче акча салулары белән билгеле. "Гетир минем кызыксынуымны уятты, чөнки мин бернинди кулланучының да заказларны бик тиз алулары турында зарлануын ишетмәдем", - диде ул.
«Ун минутлык җиткерү гади кебек тоела, ләкин яңа башлап җибәрүчеләр акча җыю бизнесның иң җиңел өлеше икәнен аңларлар», - диде ул. Аның сүзләренчә, Гетирга операция проблемаларын хәл итү өчен алты ел кирәк булган - «безнең дөнья мәңгелеклеге».
Шуңа карамастан, дөнья буйлап шәһәр урамнары әле дә яңа азык-төлек китерү хезмәтләре белән тулы. Көндәшлек көчәйгән саен, Лондондагы Gorillas, Weezy, Dija һәм Zapp кебек экспресс компанияләре бик зур ташламалар тәкъдим итә. Бервакыт Getir 15 фунт (якынча 20,50 АКШ доллары) торган ризыкны 10 пенска (якынча 15 цент) тәкъдим иткән.
Моңа азык-төлек кибетләренә кергән ризыкны алып китү хезмәтләре керми (мәсәлән, Deliveroo). Аннары, тизлек акрынрак булса да, хәзер китерү хезмәтләрен күрсәтүче супермаркетлар һәм почмак кибетләре, шулай ук Amazon супермаркет хезмәтләре бар.
Акция тәмамлангач, кулланучылар җитәрлек дәрәҗәдә көчле гадәтләр яки брендка тугрылык урнаштырачаклармы? Табышка басым ясау бу компанияләрнең барысы да исән калмаячак дигәнне аңлата.
Салур әфәнде тиз азык-төлек китерүдә көндәшлектән курыкмавын әйтте. Ул һәр илдә, көндәшлекле супермаркет челтәрләре кебек үк, берничә компания булуына өметләнә. Америка Кушма Штатларында 43 штатта эшчәнлек алып баручы һәм 15 миллиард долларлык бәягә омтылучы Gopuff көтә.
59 яшьлек Саруэр күп еллар дәвамында ябылган заводын сатты, карьерасының соңгы чорында бизнес башлады. Шул вакыттан бирле аның игътибары тизлек һәм шәһәр логистикасына юнәлтелгән. Ул 2015 елда Истанбулда ике инвестор белән бергә Getir компаниясенә нигез салды, ә өч елдан соң кешеләргә өч минут эчендә машиналар бирә алырлык машина чакыру кушымтасын булдырды. Быелның мартында Getir 300 миллион АКШ доллары җыйгач, компания 2,6 миллиард АКШ долларына бәяләнде, бу Төркиянең икенче бермөгезле машинасы булды, һәм компания 1 миллиард АКШ долларыннан артыкка бәяләнде. Бүгенге көндә компания 7,5 миллиард долларга бәяләнә.
Башта Getir үзенең 10 минутлык максатына ирешү өчен ике ысул кулланып карады. 1 нче ысул: Ул компаниянең 300 дән 400 гә кадәр продуктын хәрәкәттә булган йөк машинасында саклый. Ләкин клиентка кирәкле продуктлар саны йөк машинасының сыйдырышлыгыннан артып китә (хәзер компания оптималь сан якынча 1500 дип исәпли). Фургонны китерү туктатылды.
Компания 2 нче ысулны сайлады: Караңгы кибетләр сериясеннән (клиентларсыз складлар һәм кечкенә супермаркетлар катнашмасы) электр велосипедлары яки мопедлар аша китерү, азык-төлек киштәләре белән тулы тар коридорлар. Лондонда Getir компаниясенең 30дан артык кара кибете бар һәм ул инде Манчестер һәм Бирмингемда җибәрүне башлады. Ул һәр ай Бөек Британиядә якынча 10 кибет ача һәм бу ел ахырына кадәр 100 кибет ачарга көтелә. Салур әфәнде әйтүенчә, күбрәк клиентлар зуррак кибет түгел, ә күбрәк дигән сүз.
Бу милекләрне табу - алар кешеләрнең йортларына якын булырга тиеш - һәм аннары төрле җирле хакимият органнары белән эш итү бурычы тора. Мәсәлән, Лондон шундый 33 комитетка бүленгән, аларның һәрберсе рөхсәтләр һәм планлаштыру карарлары бирә.
Лондонның көньяк-көнбатышындагы Баттерсида берничә тыелган кибет менеджеры Вито Парринелло азык-төлек китерүчеләргә яңа күршеләрен борчымаска тәвәккәл. Караңгы кибет тимер юл аркасы астында, яңа төзелгән фатир артында урнашкан. Көтеп торган электр скутерының ике ягында да "Тәмәке тарту тыела, кычкыру тыела, көчле музыка тыела" дигән язулар бар.
Эчтә сез заказлар килүен хәбәр итү өчен өзек-өзек кыңгырау тавышларын ишетерсез. Җыючы кәрзин сайлый, әйберләрне җыя һәм аларны пассажир куллану өчен капчыкларга тутыра. Бер стена суыткычлар белән тулы иде, аларның берсендә шампан шәрабы гына бар иде. Теләсә кайсы вакытта коридорда ике яки өч җыючы йөри, ләкин Баттерсида атмосфера тыныч һәм тыныч, бу аларның хәрәкәтләре секундына кадәр төгәл булудан ерак. Соңгы көндә заказны тутыру өчен уртача вакыт 103 секунд иде.
Парринелло әфәнде әйтүенчә, китерү вакытын кыскарту кибетнең нәтиҗәлелеген таләп итә - бу шоферларның клиентларга таба йөгерүенә бәйле булмаска тиеш. "Мин аларның хәтта урамда йөгерү басымын да сизүләрен теләмим", - дип өстәде ул.
Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, Getir хезмәткәрләренең күбесе штаттагы хезмәткәрләр, ял өчен түләү һәм пенсияләр алалар, чөнки компания Uber һәм Deliveroo кебек компанияләр тарафыннан суд процессына китергән гиг-экономика моделеннән кача. Ләкин ул сыгылмалылык теләгән яки кыска вакытлы эш эзләгән кешеләр өчен контрактлар тәкъдим итә.
"Әгәр бу эш килешү булмаса, ул эшли алмый дигән фикер бар", - диде Салур әфәнде. "Мин моның белән килешмим, ул эшләячәк." Ул өстәде: "Супермаркетлар челтәрен күргәч, башка барлык компанияләр дә хезмәткәрләрне яллаган һәм алар банкрот булмаячак."
Подрядчылар урынына хезмәткәрләрне яллау тугрылык тудыра, ләкин моның өчен акча кирәк. Гетир күпләп сатучылардан продуктлар сатып ала, аннары зур супермаркет бәясеннән 5% тан 8% ка кадәр югарырак түләү ала. Иң мөһиме, бәя кечкенә җирле кибет бәясеннән күпкә кыйммәтрәк түгел.
Салур әфәнде Төркиядәге караңгы кибетләрнең 95% ы мөстәкыйль франшизалар булуын әйтте һәм бу системаның яхшырак менеджерлар әзерли алуына ышаначагын өстәде. Яңа базар өлгергәч, Гетир бу модельне яңа базарга алып килергә мөмкин.
Ләкин бу ел бик тыгыз. 2021 елга кадәр Getir бары тик Төркиядә генә эшләячәк. Быел, Англия шәһәрләреннән тыш, Getir Амстердам, Париж һәм Берлинга да киңәйде. Июль башында Getir үзенең беренче сатып алуын ясады: Испания һәм Италиядә эшләүче тагын бер азык-төлек китерү компаниясе Blok. Ул нибары биш ай элек оешкан иде.
Бастырып чыгару вакыты: 2021 елның 26 октябре